Strana 135
thesaurum, quem Paulus de Ecclesia Aquileiensi metu Langobardorum in Gradum
transtulerat. Inter ea, quae ad thesaurum spectabant, dubium non esi fuisse sacros
Codices, qui ad diuinum cultum spectabant, inter quos Euangeliarii principem
locum tenebant et digna custodia seruabantur. Post obitum Heliae Seuerus in sede
Gradensi successit, cui decedenti ordinatus fuit a Romanis in Grados Candidianus
et in Aquileia veteri Iohannes Abbas fauore Langobardorum, teste Paulo Diacono
lib. 4. cap. 34., et ex illo tempore, vt ait, coeperunt duo esse Patriarchae. Ecclesia
tamen Gradensis de hoc thesauro spoliata non fuit, vt dictum est, nisi a Poppone
Patriarcha Aquileiensi, qui summa cura suam Aquileiensem Ecclesiam restau-
rauit. Spatio igitur quinque fere seculorum in Ecclesia Gradensi antiqui Euange-
liarii Codices, qui olim ad Aquileiensem Ecclesiam spectabant, permanserunt.
Vnde Monachi de insula Barbana ibi propinqua ex consensu Patriarcharum Gra-
densium poterant habere hos Codices Euangeliarios, vt exemplaria multiplicarent
vel sectiones Euangelii, quae per anni circulum legi solent, decerperent. His itaque
temporibus notari potuerunt in Codice trium Euangelistarum et in suis marginibus
tot nomina et Regum et Ducum Langobardorum, Caroli magni Imperatoris et
aliorum, cum Prouincia nostra illo aeuo sub Regibus et Ducibus Langobardis,
postea sub Carolo magno et aliis Imperatoribus ei succedentibus subiecta fuisset.
Ad illa etiam tempora spectare possunt nomina alicuius Episcopi, Patriarchae vel
alterius personae, quae ante seculum vndecimum iudicari possunt aliena manu
fuisse descripta. Dum autem Codices Euangeliarii ad Aquileiensem Ecclesiam per
Popponem Patriarcham restituti fuerunt, omnia alia nomina vel formulae vel ritus,
et quaecunque in eo Codice recentiori manu leguntur, merito a Clericis vel aliis
eiusdem Ecclesiae custodibus descripta tenentur. Non est improbabile aliquid
fuisse additum a Monachis Bellinensis Monasterii, quod extructum fuit a Patriar-
chis prope muros veteres ciuitatis Aquileiae, vt ex ruinis apparet, quando Codices
hos ex speciali gratia vel Patriarcharum vel Canonicorum Aquileiensis Ecclesiae
pro quadam eorum necessitate aliquo tempore prae manibus habuerunt. Conclu-
dendum est ergo Codicem nostrum Foroiuliensem neque scriptum neque vagatum
fuisse] extra Prouinciam nostram, multo minus Ticinum, quamuis Laurentius a 19
Turre multis coniecturis fuerit arbitratus.
Occurrendum remanet cuidam suspicioni eiusdem Auctoris, hoc est, quod la-
bente seculo VIII. nec in Vrbe Aquileia, aut apud eos Patriarchas, nec forte in tota
Foroiuliensi Prouincia hic liber extiterit. Pro confirmatione huius suspicionis ad
S. Paulinum recurrit, qui ab anno 776 vsque ad annum 802 Aquileiensem tenuit
sedem. Sanctus iste Patriarcha contra errores Felicis Vrgelitani scribens, in expli-
catione cuiusdam loci sancti Mattthaei, antiquorum Codicum fidem expostulans,
qui in scrinio suae Ecclesiae seruabantur, haec habet: Sed quoniam in antiquariis
Euangeliorum authenticis, quae penes nos et in scrinio sanctae nostrae retinentur
Ecclesiae, FILII vocabulum in eodem Euangelii loco inserium minime valuit reperiri.
Quibus et aliis verbis adductis Laurentius a Turre sic arguit: „Num S. Patriarcha,
135
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163